خانه / تازه‌ها / تولید ثروت و توسعه کشاورزی پایدار

تولید ثروت و توسعه کشاورزی پایدار

 نهاده خاک افزون بر فراهم نمودن زمینهٔ تأثیرگذاری سایر نهاده‌ها، دارای پتانسیل تولید و بازده اقتصادی بوده و در تولید ثروت و جلوگیری از پیامدهای نامطلوب اجتماعی و توسعه کشاورزی پایدار نقشی کلیدی دارد.

از فرسایش خاک به عنوان یکی از مشکلات اقتصادی و زیست محیطی بسیاری از کشورهای در حال توسعه یاد شده است.

وجود رسوب سالانه یک صد میلیون متر مکعب خاک در پشت سدهای کشور، دلیل روشن بر زیاد بودن تخریب اراضی در حوزه‌های بالادست سدها است، فعالیت‌های کشاورزی فرسایش گر در بالادست نیز به عنوان یکی از مشکلات جدی کشورهای در حال توسعه ذکرشده است. در اغلب کشورهای در حال توسعه، به طورپیوسته تغییرات در سیاست‌های کلان، سیاست‌های بخشی و تجاری، در حال اجرا و یا تحت برسی است و تأثیر این تغییرات سیاسی بر محیط زیست از جمله خاک، مورد توجه جدی مورد توجه قرارداشته و دارد.

تصویر مفهومی از کشاورزی پایدار (فاو).

جمعیت جهان به صورت چشمگیری در حال افزایش است، بنابراین دستیابی به امنیت غذایی پایدار در این کشورها از اهمیت بیشتری برخوردار است. علیرغم اینکه درطول ۵۰ سال گذشته سیاست‌هایی توسعه کشاورزی در این کشورها به صورت قابل توجهی با استفاده از نهاده‌های بیرونی موجب افزایش تولیدات کشاورزی شده‌اند، اما در مقابل، این رشد سبب مصرف آفت‌کش‌ها، سموم، کودهای شیمیایی و ماشین آلات کشاورزی شده است. استفاده از این  نهاده‌ها باوجود مؤثر بودن  در افزایش  تولید، تنوع زیستی  و محیط  زیست  را به خطر  انداخته  و در نتیجه  پایداری  کشاورزی را  در معرض   تهدید  قرار  داده  است.

اقتصاددانان بر این باورند که کشاورزی  یک نظام  نسبتاً  خودکفا است و نهاده‌های  مصرفی  برای تولیدات  کشاورزی  کم و بیش  به‌وسیله بخش کشاورزی   تأمین می‌شود و نهاده‌های  صنعتی   اهمیت  چندانی در زراعت‌های سنتی ندارند. نظام پایدار در کشاورزی در حقیقت حاصل  نوعی راهبرد مدیریتی  است  که بتواند  کشاورزی  را در انتخاب صحیح ارقام و واریته مای مورد کشت، حاصل خیزی خاک؛ اجرای روش‌های مناسب شخم ، درتوالی قرار دادن  مناسب گیاهان برای کاهش هزینه‌های مربوط به نهاده‌های مصرفی، به حداقل رساندن اثرات سوء برمحیط زیست، تأمین پایداری در تولید وایجاد سودآوری، یاری نماید.

 در قرن اخیر کشاورزی ارگانیک درسطح جهان جان تازه‌ای پیدا کرده در کشاورزی و صنعت غذا، ارگانیک یک روش تولید است که از اولین مراحل  زنجیره تولید غذا یعنی آماده سازی زمین تا زمانی که غذا به صورت خام یا فرایند شده در بسته‌بندی به دست مصرف‌کننده  در برمی‌گیرد.

پایداری کشاورزی نه تنها به معنی حفظ منابع تجدید پذیر مثل خاک، انرژِی و کانی‌ها؛ بلکه پایداری زیست محیطی و حتی پایداری اجتماعی نیز در طراحی اصول این سیستم مورد توجه قرارگرفته، بنابراین هدف کشاورزی ارگانیک تولید مواد غذایی سالم و با کیفیت و با استفاده از محصولات شیمیایی مصنوعی است.

برای مثال گندم به عنوان مهم‌ترین کالای کشاورزی در سبد مصرفی خانوارهای ایرانی بوده است، تغییرات بلندمدت در قیمت باعث ایجاد تغییرات در سطح زیر کشت گندم خواهد شد. مجموعهٔ این عوامل برخی از راه‌کارهای دولت برای اثرگذاری در بخش کشاورزی به‌حساب می‌آیند. بخشی از مشکلات مربوط به بخش کشاورزی در ایران مربوط به ساختار سنتی و ناکارآمد بازار محصولات کشاورزی است.

در این راستا و باهدف شفاف‌سازی قیمت محصولات کشاورزی و کاهش دخالت دولت در بازار محصولات کشاورزی، بورس کالای ایران به طور رسمی شروع به کار کرده و محصولات بخش کشاورزی از جمله گندم؛ جو دامی، ذرت، کنجاله، سویا و دیگر محصولات کشاورزی در آن مورد معامله قرار می‌گیرد.

چنانچه کشاورزان و سایر فعالان اقتصادی بخش کشاورزی معامله در بورس کالا را برای خود سودمند ببینند، انگیزه‌های اقتصادی به سرعت باعث رشد معاملات بورس کالا شده و از این طریق با گسترش شعبات بورس کالا و تنوع کالاهای عرضه شده در بورس کالا می‌توان انتظار داشت یک نهاد قدرتمند اقتصادی و مالی در بخش کشاورزی ایران ایجاد شود که تضمین کنندهٔ منافع تولیدکنندگان و مصرف کنندگان بود و باعث کاهش دخالت‌های نابجای دولت در بخش کشاورزی گردد.

منابع:

سید صفدر حسینی، محمد قربانی، محمد ترشیزی، نصرت الله ضرغام. انتخاب سیاست زیست محیطی مناسب در یک برنامه بلندمدت در ایران. جلد ۲۴، شماره ۲، تابستان ۱۳۸۹، صفحه ۱۴۰-۱۲۹

خلیل کلانتری، علی اسدی، حسین شعبانعلی؛ ابوالقاسم عربیون. تحلیل مؤلفه‌های پایداری نظام کشت گندم در استان فارس. جلد ۲۴، شماره ۲، تابستان ۱۳۸۹، صفحه ۱۷۶-۱۶۹

وحید عزیزی، ملیحه نیکوی؛ محمد خالدی. راهبردهای توسعه بازار محصولات غذایی سالم در شهر همدان. جلد ۲۷، شماره ۴، زمستان ۱۳۹۲، صفحه ۳۳۷-۳۲۸

حسین محمدی، بهزاد فکاری سدهایی. عوامل مؤثر بر قیمت گندم در بورس کالای ایران. جلد ۲۷، شماره ۲، تابستان ۱۳۹۲، صفحه ۱۰۲-۹۵

گلناز شریفی. اقتصاد و توسعه کشاورزی. 

 

درباره گلناز شریفی

این نوشته هم جالبه!

دریای خزر

بزرگ‌ترین دریاچه آب شیرین جهان به آهستگی در حال تبخیر شدن است

بزرگ‌ترین دریاچه آب شیرین جهان به آهستگی در حال تبخیر شدن است، یافته‌های جدید نشان …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *