قالب وردپرس درنا توس
خانه / تازه‌ها / بیوتکنولوژی / اخلاق زیستی و بیوتکنولوژی

اخلاق زیستی و بیوتکنولوژی

متین روستایی: هزاران سال است که انسان برای رفع نیازهای خود با استفاده از روش های سنتی اقدام به دستکاری و اصلاح اشکال مختلف حیاتی (از گیاهان تا جانوران) کرده است. امروزه از منافع فراوان محصولات مهندسی ژنتیک در حوزه های مختلف مانند درمانهای پزشکی، تولید انواع داروها (واکسن ها وپروتئین های نو ترکیب) افزایش تولید محصولات کشاورزی و… بهره می بریم. آنچه مسلم است، پیشرفت در علوم و فناوری سریعتر از قوانین نظارتی و اخلاقی در آن زمینه است. در صورتی منافع مهندسی ژنتیک بیش از معایب آن خواهد بود که نظارت کافی بر روی آن صورت گرفته و نگرانی های اخلاقی مربوط به آن از جمله کرامت ، پیامدهای خطرناک، و عدالت مورد توجه باشد . مطمئنا هیچ دلیل منطقی برای رد این فناوری با استناد به غیرطبیعی بودن آن وجود ندارد. بیوتکنولوژی باید به عنوان یک فناوری که پیشرفته تر از فناوری هایی است که قبلا مورد استفاده قرار گرفته و پذیرفته شده اند (مانند اصلاح هدفمند ) شناخته شود که با فناوری ژنتیک و فلسفه تکامل به هم آمیخته است.

Akhlaghe Zisti va Biotechnology

تصویر: طرح مفهومی از اخلاق زیستی در بیوتکنولوژی. منبع: کانشسلایف نیوز.

بیوتکنولوژی کشاورزی و بویژه مهندسی ژنتیک با تولید محصولات تراریخته فرصتی برای کاهش فقر، ایجاد امنیت غذایی، رفع سوء تغذیه و جلوگیری از تخریب منابع طبیعی و افزایش توانایی در اصلاح نباتات ایجاد نموده است. با این وجود، ورود بیوتکنولوژی در تحقیقات کشاورزی و تولید محصولات تراریخته، در بسیاری از کشورها با چالش هایی از جنبه های اخلاقی، اجتماعی، فرهنگی، زیست محیطی، ایمنی زیستی، تجاری و اعتقادی مواجه شده است.

محققین فناوری زیستی این علم را شاهراه اقتصاد در آینده و بخصوص در بحث غذا می دانند. غذا نقش بسیار مهمی را در جوامع مختلف ایفا می کند. تلاش های اخیر برای تغییر آنچه به عنوان غذا تولید می شود و چگونگی تولید آن و اصل برابری بنیادین از اصول مهم به شمار می رود. با آنکه فناوری زیستی، فناوری حاصل از قوانین خلقت است، ولی تاکنون خطرات بالقوه ناشی از استفاده این فناوری تا حدی شناخته شده و اهمیت عوارض آنها ممکن است غیرقابل جبران باشد.

کشورهای در حال توسعه به طور روز افزونی با ورود سازواره های دست ورزی شده ژنتیکی و فراورده های آن مواجه هستند. وقتی بحث واردات یا صادرات محصولی با ویژگی خاص سازواره های دست ورزی شده ژنتیکی به وجود می آید بدان معنیست که این محصولات وارد محیط زیست بشر می شوند. سوالات اخلاقی در مورد این فناوری و بخصوص فناوری زیستی محیط زیست مانند چگونگی تفکیک مسایل غریزی و احساسی از قوانین اخلاقی، یا اجبار شرکت ها در مورد قراردادن اطلاعات مربوط به فراورده های بیولوژیک شان و مجاز بودن تجارت مخفی مواد ژنتیکی و… از مواردی است که امروزه مورد بحث بسیاری از محافل علمی و اخلاقی است.

کشورهای متعددی در دنیا دارای اقتصاد وابسته به فناوری زیستی نوین هستند. با استفاده از روشهای پیچیده، دانشمندان  به دقت میتوانند ساختار ژنتیکی سلولهای زنده را دستکاری کنند. نتیجه حاصل از این کار را موجودات زنده اصلاح شده یا سازواره های تغییر یافته ژنتیکی می نامند. سرعت کشف در اصول زیست شناسی مولکولی و ژنتیک در بیوتکنولوژی خیلی سریع بوده و این نگرانی بهوجود می آید که ملاحظات اخلاقی متناسب با این سرعت، پیشرفت ننمایند. هر چیزی که بتوان انجام داد لزوما نباید انجام شود، لذا حذف و کنار گذاشتن فناوری بدون بهره برداری لازم از آن عملی مشکل نیست. باید از فناوری به دست آمده با رعایت اصول اخلاقی استفاده نمود.

 برخی از نگرانیهای مربوط به مهندسی ژنتیک، مربوط به مخاطرات احتمالی و جنبه های احتیاطی این فناوری است و مابقی نتیجه اطلاعات غلط، تعصبات مذهبی، یا هیجانات (اجتماعی) می باشد. برخی از این جنبه های اخلاقی را که باید با دقت مورد مطالعه قرار گیرند را میتوان در سه شاخه زیر مورد بحث قرار داد:

  • جنبه های عمومی و اخلاقی (مذهبی و غیر مذهبی) در مورد نگرانیهای ذاتی مهندسی ژنتیک
  • پیامدهای سودمند و خطرناک احتمالی مهندسی ژنتیک
  • جنبه عدالت ، بویژه دستیابی عادلانه به درمان و ارتقا ی ژنتیکی.

آنچه مسلم است هر فناوری در کنار مزایای فراوان خود، مواردی از خطر یا ریسک را نیز به همراه دارد. مهندسی ژنتیک با رفع موانع موجود در روشهای سنتی اصلاح نباتات امکان استفاده از منابع عظیم ژنتیکی موجود در دنیا را برای اصلاح گیاهان فراهم ساخته است. این فناوری منجر به تولید محصولات تراریخته شده که در آن DNA  خارجی می تواند از هر منبعی به گیاهان منتقل شود. بنابراین، در این فناوری امکان اصلاح گیاهان با انتقال ژن های مقاومت به آفات و بیماری ها، علفکش ها، تنش های غیرزیستی (خشکی، شوری و سرما) و همچنین بهبود کیفیت غذایی، انبارداری، محتوی غذایی و… فراهم شده است.

در سالهای اخیر، واژه بیوتکنولوژی و بویژه مهندسی ژنتیک با مباحث و مجادلاتی همراه بوده است. بیشتر بحث هایی که توسط مخالفان این فناوری صورت میگیرد این است که این فناوری غیرطبیعی می باشد . آنچه مسلم است، تمامی ابداعات، اختراعات و فناوری ها در کنار مزایای فراوان خود، مواردی از خطر یا ریسک را نیز به همراه دارند. این موضوع ذات هر فناوری بوده و در واقع هیچ یک از فناوریها ۱۰۰ درصد ایمن نیستند.

منابع:

مظاهری اسدی مهناز, خانی جزنی جمال. اخلاق و ایمنی در فناوری زیستی نوین. اخلاق در علوم و فناوری : پاییز و زمستان ۱۳۸۷ , دوره ۳ , شماره  ۴-۳ ; از صفحه ۷۱ تا صفحه ۷۶ .

رهنما حسن, سنجریان فروغ. اخلاق زیستی در مهندسی ژنتیک. اخلاق در علوم و فناوری : پاییز ۱۳۹۰ , دوره ۶ , شماره  ۳ ; از صفحه ۶۸ تا صفحه ۷۶ .

رهنما حسن. اخلاق زیستی و تولید محصولات تراریخته. اخلاق در علوم و فناوری :   بهار و تابستان ۱۳۸۷ , دوره  ۳ , شماره  ۲-۱ ; از صفحه ۱ تا صفحه ۱۴ .

متین روستایی. اخلاق زیستی و بیوتکنولوژی. ۱۳۹۵٫ بنیاد تک. اردیبهشت ماه. http://taq.ir/1395/02/31

درباره MATIN.R

این نوشته هم جالبه!

یماری کروهن

روشی نوین برای درمان بیماری کورهن با استفاده از باکتری‌ها

پژوهشگران دریافتند که آنزیم تولید شده توسط فلورمیکروبی نامتوازن در دستگاه گوارش انسان به بیماری …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *