خانه / تازه‌ها / آموزش / مدیریت آلودگی پساب فاضلاب شهری

مدیریت آلودگی پساب فاضلاب شهری

sewage

تصویری از ایجاد آلودگی صنعتی و شهری در محیط زیست. منبع: کاشمری.

تینا تشکری: یکی از مشکلات کنونی و آینده جامعه بشری تامین آب کافی و با کیفیت مناسب است. این مشکل در مناطق خشک ونیمه خشک به دلیل کمبود ریزش‌های جوی، محدودیت بیشتری را از نظر کشت و کار در بسیاری از مناطق ایجاد کرده است. بنابراین، باتوجه به وضعیت آب وهوایی کشور و بحران کمبود آب، استفاده از آبهای نامتعارف نظیر فاضلاب شهری یکی از کارهای مقابله با این مشکل است.

عده‌ای از محققین برروی این نوع مساىل پژوهشهایی را انجام دادند. مثلا در بسیاری از مناطق استفاده از فاضلاب به عنوان آب آبیاری استفاده شده و کاربرد فاضلاب در بعضی موارد به دلیل شوری و عناصر سمی، سبب کاهش عملکرد گردید. گروهی دیگر در بررسی اثرات آبیاری با فاضلاب تصفیه شده بر خصوصیات شیمیایی وفیزیکی خاک در یک منطقه خشک دریافتند، سیستم‌های آبیاری تاثیری بر تجمع فلزات سنگین در خاک نداشته، اما کاربرد فاضلاب باعث تجمع معنی دار سرب، منگنز، نیکل، کبالت، در مقایسه با تیمار آب زیرزمینی شده است.

همچنین، تجمع سرب، منگنز، نیکل، کبالت، مس و روی با عمق خاک کاهش یافته است. پژوهشگرانی دیگر دریافتند عناصرسنگین در خاک آبیاری شده با فاضلاب به کندی حرکت نموده، به طوریکه بیش از ۹۰درصد تجمع غلظت عناصرسنگین نیکل، کادمیوم و سرب در عمق ۱۰_۱۵سانتی متری خاک مشاهده گردید. همچین پژوهشگرانی دیگر با بررسی اثر آبیاری با فاضلاب تصفیه شده نشان دادند، غلظت فلزات سنگین درخاک به خصوص برای سرب و کادمیوم با دوره آبیاری افزایش یافته است. تحقیقات نشان داده استفاده از فاضلاب‌ها به دلیل داشتن غلظت عناصر زیاد، بر وضعیت حاصلخیزی و مواد آلی موثر است. محققینی در پژوهش‌های خود، افزایش عناصرغذایی نظیر نیتروژن و فسفر، افزایش مقدار نمک‌ها و نیز فلزات سنگین در خاک را بعد از کاربرد فاضلاب گزارش کردند.

برخی گزارش کردند که، استفاده از فاضلاب تصفیه شده افزایش فسفر قابل جذب و افزایش عناصر سنگین مانند کادمیوم، نیکل و کروم را به دنبال داشته، آبیاری با فاضلاب تصفیه نشده برای مدت طولانی بسته به منشا فاضلاب می‌تواند منجر به افزایش فلزات سنگین و در نتیجه کاهش کیفیت خاک شود

آلودگی آب و خاک به فلزات سنگین، ضمن کاهش عملکرد و کیفیت محصول به پایداری تولید کشاورزی و سلامت افراد جامعه را با خطر مواجه کند.
مهم‌ترین عامل ایجاد کننده مخاطرات بهداشت فردی، میکروارگانیسمی بیماری زا، انگل‌ها و مواد سمی و شیمیایی فاضلاب هستند. همچنین مشکلات بهداشتی محصولات کشاورزی در نتیجه فعل و انفعالات و واکنش‌های مختلف بین ترکیب و آلاینده‌های فاضلاب با خاک و گیاه اتفاق می‌افتد از میان باکتری‌های موجود در محیط فاضلابی می‌توان به انواع کلیفرم هاب مدفوعی اشاره نمود که مدت زمان حیات آن‌ها کمتر از ویروس هاست. شیستوزومیا، کرم‌های قلاب دار از مهم‌ترین انواع کرم‌ها و انگل‌های بیماری زای موجود در فاضلاب هستند.

درکشور ما استان خوزستان یکی از مناطق مستعد کشاورزی است به طوریکه سهم عمده‌ای از تولید است. کشاورزی به ویژه گندم را به خود اختصاص داده است. با توجه به وضعیت جوی و بروز خشکسالی‌های اخیر، استفاده از منابع آبهای نامتعارف به ویژه فاضلاب تصفیه شده در تولید محصولات کشاورزی مانند گندم اجتناب ناپذیر است. هرچند، استفاده از فاضلاب در تولید محصولات کشاورزی توصیه نمی‌شود و کاربرد طولانی مدت آن در آینده سبب تجمع آلودگی درخاک و محصولات کشاورزی خواهد شد. اما با توجه به مصرف آن در حال حاضر در تولید محصولات کشاورزی به ویژه گندم بررسی تاثیر کاربرد این منبع آبی بر وضعیت آلودگی خاک و گیاه ضروری به نظر می‌رسید. بر این اساس این پژوهش با هدف بررسی تاثیر فاضلاب تصفیه شده بر وضعیت آلودگی میکروبی و شیمیایی به خاک وگندم انجام شد.

از سویی مناطق شهری کشور دارای حجم بالایی از فاضلاب شهری هستند که دفع نامناسب آن می‌تواند مشکلات محیط زیستی در اطراف مناطق مذکور به وجود آورد در بسیاری از تحقیقات بهترین راه دفع آن استفاده در آبیاری است. در این شرایط به منظور رعایت مسایل بهداشتی لازم است حداقل تماس مستقیم انسان با پساب رخ دهد. بر اساس نتایج به دست آمده از آبیاری محصولات کشاورزی توسط پساب شهری، سطح شاخص بیولوژیک بالا‌تر از سطح مجاز بوده است. در این حالت کاربرد فیلتراسیون آبیاری قطره‌ای باعث حذف۹۸/۹% تعداد کل باکتری‌ها، ۹۹% تعداد کل کلیفرم، ۹۹% کلیفرم مدفوعی و۵۷% نماتود‌ها شده است.

همچنین نشان داده شده که با وجود اینکه مقدار کل کلیفرم و کلیفرم مدفوعی پساب بالا‌تر از حد آستانه مجاز است، نتایج نشان داد نحوه آبیاری محصولات منجر شده است مقادیر این دو پارام‌تر به صورت معنی دار در خاک و اندام هوایی افزایش یابد. در مجموع این تحقیق نشان داد در صورت استفاده از روش آبیاری قطره‌ای زیر سطحی که پساب در زیر خاک تزریق می‌شود، استفاده از پساب در آبیاری چمن به لحاظ آلودگی محیطی امکان پذیر است.

از آنجایی که پساب فاضلاب تصفیه شده شهری جز منابع غیرمتعارف آب محسوب می‌شود کاربرد آن درکشاورزی نیازمند مدیریت خاصی است که ضمن بهره گیری مطلوب از آن، مخاطرات زیست محیطی و بهداشتی رادر خاک، گیاه و منابع آب سطحی و زیرزمینی به همراه نداشته باشد.
در این راستا دانشمندی مزایا و معایب کاربرد روشهای مختلف آبیاری را در هنگام بهره برداری از پساب فاضلاب مورد مقایسه قرار داده و نتیجه گرفته است که روشهای آبیاری قطره‌ای تنها روشی است که مشکلات خاص ناشی از کاربرد پیاب را مرتفع می‌نماید. همچنین از میان روشهای سطحی مخاطرات کمتری دارد.

در بررسی‌های دیگر نشان داد که روش قطره‌ای زیر سطحی در مقایسه با روش قطره‌ای سطحی آلودگی‌های بیولوژیک کمتری را دارد و محیط خاک سطحی نموده ودر نتیجه نگرانی‌های ناشی از تماس مستقیم کارگران با خاک سطحی را کاهش می‌دهد.  از آنجاییکه در پارک‌ها عموم مردم با خاک و گیاه تماس مستقیم دارند استانداردهای مختلفی در این ارتباط نیز ارایه شده.  سازمان بهداست جهانی در سال ۱۹۸۹ برای استفاده مجدد از فاضلاب تصفیه شده در آبیاری توصیه می‌کند. میانگین تخم انگل‌های موجود در نمونه‌های پساب کمتر از یک و میانگین کلیفرم‌های مدفوعی موجود در پساب از ۱۰۰۰کمترباشد.

به غیر از این استاندارد، توصیه‌های سازمان محیط زیست آمریکا نیز مورد توجه قرارگرفته که در آن شرایط بسیار برای استفاده از فاضلاب تصفیه شده در آبیاری فضای سبز پیشنهاد شده و انجام عملیات توصیه ثانویه کامل به همراه فیلتراسیون و گندزدایی توصیه شده است.  به عنوان نمونه چمن  در پارک‌ها نیازمند حجم بالای آب آبیاری است و از آنجاییکه در بسیاری از شهرهای ایران منابع آب دچار محدودیت است استفاده ار منابع غیر متعارف آب نظیر پساب فاضلاب ضروری است. در شرایطی که از پساب فاضلاب شهری در آبیاری چمن استفاده شود آلودگی بیولوژیک سطح خاک وگیاه به واسطهٔ تماس مستقیم عموم بسیار اهمیت دارد.

نتیجه گیری نهایی تحقیقات نشان داد اولا فیلتراسیون آبیاری قطره‌ای در کاهش شاخص‌های بیولوژیک به میزان قابل توجهی موثر است. ثانیا تزریق تدریجی پساب در زیرسطح خاک از طریق آبیاری قطره‌ای زیر سطحی می‌تواند در کاهش آلودگی بیولوژیک خاک و اندام هوایی گیاه موثر است. به طوریکه مقادیر و مشخصه کلیفرم و کلیفرم مدفوعی با شاهد اختلاف معنی دار نداشته است.

منابع:
علیرضاجعفرنژادی و سید محمدهادی موسوی فضل . بررسی اثرات فاضلاب تصفیه شده بر آلودگی میکروبی و شیمیایی خاک و گندم. نشریه پژوهش آب در کشاورزی. شماره: ۱۳۹۳، دوره۲۸، شماره۳ (ب)، صفحه ۵۱۷تاصفحه۵۲۵

پیام نجفی. بررسی آلودگی ناشی از آبیاری چمن با فاضلاب تصفیه شده شهری. شماره: زمستان ۱۳۸۶، دوره ۳۳، شماره ۴۴، صفحه۲۷ تا صفحه۳۲

تینا تشکری. آلودگی پساب فاضلاب شهری. ۱۳۹۴٫ بنیاد تک. فروردین ماه. http://taq.ir/1395/02/09/1374/

این نوشته هم جالبه!

کارخانه سلولی مخمر جایگزین سوخت فسیلی

ما نیاز فراوانی برای جایگزین کردن سوخت های فسیلی با سوخت های پایدار و تمیز داریم. …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *